سيده نصرتبيگم امين ( بانوى اصفهان )
395
تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن ( فارسى )
و در روايات آمده كه « در ميان عرش و كرسى هفتاد حجاب است از نور و هفتاد هزار حجاب از ظلمت اگر آن حجابها نبودى حمله كرسى از نور حمله عرش ميسوختند » . از حسن بصرى است كه مقصود از كرسى عرش است . بعض مفسرين گفتهاند كرسى نام فرشتهاى است و اضافه بضمير اللَّه اضافه تشريفيه است كه دلالت دارد بر بلندى مقام آن فرشته . و بايد دانست كه قرآن مجيد ظاهرى دارد و باطنى ؛ صورتى دارد و معنايى ؛ روحى دارد و قالبى اين است كه قرآن را « ام الكتاب » نامند ؛ و هر يك از آن وجوه كه گفته شد صحيح است در مورد خود و بايستى حمل بر معنى حقيقى آن نمود و چون عموم خلق يا اصالة يا بالتبع مخاطب بخطابات قرآنى ميباشند و فهم مردم در ادراك بسيار متفاوت و مختلف است پس بايستى آيات قرآن طورى باشد كه هر كس به قدر فهم و استعداد خود از اين كلام ربانى بهرهمند گردد . از اينجا معلوم مىشود كه آن كسى كه عرش و كرسى و امثال آن را حمل بر معنى جسمى نموده باعتبارى درست است و آنكه حمل بر معنويات نموده و گفته مقصود از عرش و كرسى مقر سلطنت و استيلاى حق است آن نيز باعتبارى درست گفته ؛ لكن نبايد اقتصار بر يك جهت نمود بلكه بايستى حمل بر معناى جامع نمود بطورى كه شامل صورت و معنى هر دو بشود و گفته شود شايد مقصود از كرسى تمام ما خلق اللَّه از آسمانها و زمين و كرات و سيارات و آنچه در آنها و آنچه خارج از آنها از موجودات علوى و سفلى و روحانيون و تمام انواع و اقسام ملائكه و مجردات و بالجمله تمام مخلوقات و ممكنات باشد و اينكه تمام موجودات را كرسى خود ناميد اشاره باستيلاء و احاطه و قيوميت اوست كه تمام موجودات مقر سلطنت و تحت حيطه اقتدار و بزرگوارى و عظمت خداوندى وى است . صدر المتألهين در اينجا بيان مفصلى دارد مختصرى از آن را ترجمه مينمايم چنين گفته خداوند خلق نكرده چيزى در عالم صورت مگر آنكه نظير آن در عالم معنى موجود است و خلق نكرده چيزى در عالم معنى يعنى عالم آخرت مگر آنكه حقيقت